Historie

Volgens Van Dale is een volkstuin "een klein lapje grond, van overheidswege beschikbaar gesteld, waarop door de stadsbewoners voedings- en siergewassen worden geteeld (voor vermaak of als bijvoeding)". Men kan zich afvragen of deze omschrijving volledig is. In ieder geval geeft het wel het belangrijkste aspect weer, te weten "het tuinieren". Als men een volkstuin wil huren zal men zich er dus terdege van bewust moeten zijn dat de tuin op de eerste plaats komt. Volkstuinen is een actieve recreatie waarbij de werkzaamheden zich niet alleen beperken tot de eigen tuin, maar zich uitstrekken tot het terrein van de gehele tuingroep. De hedendaagse volkstuin is een vrij modern verschijnsel, maar de behoefte waaraan zijn ontstaan is toe te schrijven, is veel ouder. Het begin van de moderne volkstuin in Amsterdam sluit direct aan op het werk van de uit 1784 daterende "Maatschappij tot het Nut van het Algemeen". Eén van de middelen, waardoor het "Nut" de belangen van de arbeidende klasse trachtte te bevorderen, heeft jarenlang bestaan uit tuingrondverhuring aan "werklieden en daarmee gelijk te stellen personen". Arbeiderstuinen werden uitgegeven tegen matige huur - een noodzakelijke voorwaarde - met de bedoeling, dat de grond door de gebruikers in hun vrije tijd zou worden bewerkt, voornamelijk voor de teelt van aardappelen en groente voor de eigen consumptie. De uitgifte van deze tuinen had dus een economisch doel, verhoging van het gezinsinkomen van de gebruikers, ofschoon men ook altijd wel oog heeft gehad voor andere gunstige gevolgen van het bezit van een tuin.

Geschiedenis Volkstuinen - bezoek koningin Wilhelmina
Foto: Koninklijk Bezoek aan Amsterdam. Levendige belangstelling van de Hooge Vorstelijke Gasten voor de Volkstuintjes "Ons Lustoord". H.M.de Koningin Wilhelmina, Z.K.H. Prins Hendrik en H.K.H. Prinses Juliana sloegen aandachtig en met veel genoegen het amateurtuinieren en kweeken gade en gaven herhaaldelijk uiting aan hun bewondering voor de verkregen resultaten. Op de foto ziet men de Koninklijke Familie in de fraaie Volkstuintjes.

Toen de oorlog in augustus 1914 uitbrak was het terstond al duidelijk, dat de voedselvoorziening in Nederland moeilijkheden zou gaan ondervinden. Naarmate de oorlog vorderde, werd de lijst van levensbehoeften die alleen op distributiebonnen verkrijgbaar waren, langer en werd het voedselgebrek steeds nijpender. Onder die omstandigheden moet bij de gemeente Amsterdam de gedachte opgekomen zijn om grond, die niet direct voor andere doeleinden nodig was, te gaan gebruiken voor de teelt van voedingsmiddelen om daardoor de voedselproduktie te verhogen. Al spoedig na het begin van de exploitatie van de gemeentelijke volkstuinen vormden zich groepen voor de behartiging van de gemeenschappelijke belangen, welke de tuinders bleken te hebben. Daarvoor was contact nodig met gemeentelijke instanties en dit zou het best in georganiseerde vorm kunnen geschieden. Op 18 augustus 1917 was de oprichting van de Bond van Volkstuinders dan ook een feit.

 Het jaar 1921 was een keerpunt in het gebruik van de volkstuinen. Aangezien er geen direct voedselgebrek meer was, veranderde het karakter van de volkstuin steeds meer in een recreatietuin. Alleen rondom de Tweede Wereldoorlog was de volkstuin nog van grote betekenis voor de voedselproduktie. Bij de Duitse capitulatie in mei 1945 verkeerden de volkstuinen in een ontredderde toestand. Vernieuwing was nodig, omdat de tuinen gedurende de oorlogsjaren noodgedwongen gebruikt waren voor de produktie van voedingsmiddelen, maar, nu de voedselvoorziening langzamerhand verbeterde, weer ingericht werden voor recreatie t.b.v. het gehele gezin. Ook deze recreatietuin heeft in de loop der jaren regelmatig een ander aanzien gekregen. Als reactie op de voedselschaarste in de oorlog gingen veel tuinders over tot de aanleg van een siertuin. Vervolgens kwam er een periode waarin "het kruidenhoekje" opgang deed en thans heeft menig volkstuinder weer een deel van zijn grond "opgeofferd" voor een moestuin. Het natuurvriendelijk tuinieren neemt eveneens hand over hand toe.